Programme of Armenian Studies

Home » Fundraising Walk 2017 » Journals » León – Laguna de Castilla

León – Laguna de Castilla

Սպանական Ճանապարհորդագրութիւն

 

Երկուշաբթի, 19 սեպտեմբեր

 

Դէպի Վիլար տը Մասարիֆէ

 

.   Երկու հոգինոց մեծ անկողինի փափկութեան պլլուած ժամ մը եւս կը յամենամ: Պայուսակս պանդոկապետին սենեակը տանելու ժամանակ կին մը անձեռոցի մէջ փաթթուած դիմացի սենեակը կը մտնէ: Մանր մունր գործերս ամբողջացնելէ ետք՝ դուրս կ’ելլեմ քայլարշաւս սկսելու: Միջանցքին մէջ նոյն կինը կանգնած է, կարծես մէկու մը կը սպասէ: Կը հարցնէ թէ կրնա՞յ հետս քալել, պատասխանս «անշուշտ» է: Կը ծանօթանանք, անունը Պարպարա է՝ Նոր Զելանտայէն: Ճամբու ընթացքին կը խօսի իր մասին: Երկրի հիւսիսը գտնուող Մարաքանա շրջանէն կու գայ, բազմատեսակ գործեր ունեցած է, որոնցմէ է նաեւ ուսուցչութիւնը: Աշխատած է նաեւ ընկերութեան մը մէջ, որ ամբողջովին նոր բնակելի վայրեր կը կառուցէ: Ներկայիս Մարաքանա շրջանին մէջ իր ապրած գիւղը՝ նոյն ընկերութիւնը հիմնադրած է: Գիւղի բարեզարդութեան համար գործունեայ աշխատողներէն է՝ ինչպէս նաեւ անոր տօնավաճառի հիմնադիրներէն մէկը, որուն ընթացքին պայուսակ կը ծախէ:

 

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

.   Պարպարան կենսունակ կին մըն է, դիւրախօս ու զուարթախոհ անձ մը՝ վաթսունի վերջերը եւ եօթանասունի սկիզբները: Երեք անգամ ամուսնացած կինը կը քալէ երբեք չամուսնացած մարդուն հետ: Հետաքրքրուած եմ իր կեանքի պատմութեամբ: Առանց յաւելեալ ճիգի ճիշդ ձեւով խօսակցութիւնը սկսելու, ինքն է որ ընդառաջ կու գայ յօժարակամօրէն պատմելու:

 

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

.   Կը հասնինք մեր վախճանակէտը՝ Մասարիֆէ: Մաքրուելէ ետք՝ կ’ուզեմ յաջորդ օրուայ նախաճաշս գնել: Պարպարան զիս գիւղին հանրախանութը կ’առաջնորդէ: Գիւղի  կեդրոնը՝ եկեղեցւոյ ճիշդ դէմի գինետունէն երկու բաժակ գարեջուր եւ քանի մը տեսակ թափասներ կ’առնենք եւ դուրսը սեղանի մը շուրջ կը նստինք: Ինք չ’ուտեր: Բարեբախտաբար այս նիստը երկար չի տեւեր: Կը ձգէ կ’երթայ: Առանձին եմ, կը սկսիմ գրել: Ժամ մը ժամուկէս կ’աշխատիմ, ապա խումբ մը ճանապարհորդներ սեղանս կը նստին, որ բաւականին երկար է: Գործս կը շարունակեմ: Կէս ժամ չանցած արդէն ծանօթացած ենք: Պելֆասթէն իրլանտացիներ են: Եթէ քալելու եկած են, պէ՞տք է յիշեցնել թէ որ համայնքին կը պատկանին: Կռահածս կը վերահաստատուի երբ անգլիացիները իրենց զուարթախոհութեան թիրախը կը դարձնեն: Այս միջոցին, միջինէն վեր տարիքի տղամարդ մըն կու գայ եւ քովի սեղանին մեզի մօտիկ կողմը կը նստի: Քիչ անց իրեն հետ ալ կը ծանօթանան, Նոր Զելանտայէն Մարքն է: Երբ իրլանտացիները  իրենց խմիչքները կը վերջացնեն, իրենցմէ մէկը՝ Ճոն ……. կ’ելլէ խմիչքները նորոգելու: Կիներէն մէկը ականջին բան մը կը փսփսայ: Ճոն կը դառնայ ինծի եւ Մարքին կը հարցնէ, թէ ինչ կ’ուզենք խմել: Մեր խմիչքները՝ իմ Փաչարանս եւ Մարքին գարեջուրը կը նորոգուին: Ճոն որտեղէն ըլլալս կը հարցնէ: Կ’ըսեմ լոնտոնաբնակ հայ եմ՝ Լիբանանէն: Զարմացած կ’ըսէ, թէ հոն հայեր կա՞ն: Կը բացատրեմ վիճակը: Կ’ըսէ, թուրքերուն կողմէ կազմակերպուած «walk» մը կար, զայն կը փոխարինեմ «deportation»-ով: Ան կը շարունակէ ու հայու մը յատուկ ատելութեանբ կ’ըսէ.- «Turks are bastards»: Նուլան որ խօսակցութեան կը հետեւէր, կ’երկրորդէ.- «yes, Turks are bastards»: Լուռ եմ՝ անհանգիստ լռութիւն մըն է ունացածս: Կը լռեմ, որովհետեւ կ’ուզեմ տեսնել թէ խօսակցութիւնը ի՞նչ ուղղութեամբ պիտի ընթանայ: Ռազմավարութիւնս իր սպասած արդիւնքը չի տար: Խումբի կիներէն մէկը նիւթը կը փոխէ: Արդէն ուշ է, նիւթը նորէն բանալու ճիգ չեմ ըներ, այս մէկը քաղաքավարութենէ եւ բարոյական սկզբունքներէ մղուած. գեղեցիկ պիտի չըլլար:
.   Խնդուքը ու կատակը այս զուարթախոհ իրլանտացիներուն համար իրենց խմած գարեջուրին գարին է, անքակտելի մասը՝ մշակոյթին կորիզը: Այն ինչ թուրքերն են հայերուն համար, անգլիացիներն են իրլանտացիներուն համար, մէկ տարբերութեամբ, որ անոնք իրենց ատելութեան թոյնը բարեխառնած են զուարթախոհութեամբ: Իրենց կատակներուն մէջ անգութ են: Հայերունը՝ ինքնաբուխ եւ անծածկ է: Այս իմաստով, պատշաճութեան սահմանները չխախտելու փորձը երկու երեք նախադասութիւններէ անդին չ’անցնիր, ատկէ ետք եկածը ժահր է: Թուրքերը մեր զուարթախոհութեան առարկան չեն եղած երբեք: Հաւանաբար ասիկա կրնայ ինքնաբուժումի ձեւ մը ըլլալ:

 

.   Այս զուարթ խօսակցութեան ընձեռած երկվայրկեաններու լռութենէն օգտուելով, Մարքը, որ մինչ այդ իրլանտացիներուն կատակներուն իր ծիծաղով հաւանութիւն կու տար, անակնկալօրէն սկսաւ խօսիլ իր արմատներուն մասին: «Ես կէս իրլանտացի եմ».- ըսաւ: Խօսքը բերանէն դեռ նոր դուրս թռած, անմիջապէս կատակելով շարունակեցի.-«միւս կէսդ ալ հա՞յ է, չէ՞»: Ծիծաղի որոտ մըն է որ պայթեցաւ: Մարքը կարճ լռութենէ մը ետք՝ երեսիս նայելով ըսաւ.- «այո՛, միւս կէսս հայ է»: Այս մէկը անսպասելի ապտակի մը պէս եկաւ: Ակնթարթ մը ետք՝ ուշքս կը հաւաքեմ:   Ափիբերան մնացած եմ: Չեմ հաւատար: Նոր Զելանտայի մայրաքաղաք Ուէլինկթընէն Մարքը մօրը կողմէն, որուն անունը Ռութ եղած է, հայ է: Մօրը ծնողները Նայիրի եւ Կոստանդին Զօհրապ՝ Հայաստանէն են: Մանրամասնութիւններ կը հարցնեմ, ո՞ր քաղաքը, ո՞ր գիւղը, ե՞րբ, ի՞նչպէս…հարցումներ, հարցումներ, հարցումներ…անպատասխան հարցումներ: Լերդացած պատմական յիշողութիւն մըն է ունեցածը: Աչքերուն մէջ տխրութիւնը ճակատի վրայ չսպիացած վէրքի մը նման երեւելի է: Դէմքին վրայ նետած առաջին նայուածքէս զայն նկատած էի: Խումբին հետ կը խնդար պարզապէս ստեղծուած ընկերական ոգիին յակոտնեայ չընթանալու համար: Աչքերուն մէջ կարծես տրամ մըն է որ կը բեմադրուի: Ո՛չ մէկ նշոյլ հայկականութենէ, միայն թաքնուած մարդկային խոր տխրութիւն մը, որ զիս ալ բորոտութեան պէս կը վարակէ: Երկու օտարականներ ենք, կողք-կողքի նստած: Ճոնին եւ Նուլային խօսքերը մտքիս մէջ անգիտակցաբար կախուած ձայնապնակի պէս կը կրկնուին: Ինչո՞ւ: Ինչպէ՞ս: Չեմ գիտեր:

 

.   Պահեր կան կեանքի մէջ, որոնք յիշողութեան կրանիտը կը քանդակէն այնպէս մը, որ  ժամանակներու աւերիչ ձեռքը անզօր կ’ըլլայ զայն ոչնչացնել: Ասիկա անկասկած ատոնցմէ է: Սպանիոյ խուլ մէկ անկիւնը, պատահականօրէն իրարու հանդիպած խումբ մը իրլանտացիներու եւ հայու մը նոյնքան պատահականօրէն կը միանայ երրորդ մը, Նոր Զելանտայէն՝ կէս հայ կէս իրլանտացի: Իչպիսի անկրկնելի եռադիպութիւն:
.   Սեղանը կը պարպուի, մենք ենք՝ ակնոցս, մատիտս, ռետինս, յուշատետրս, Փաչարանս եւ ես, վեց ամիկօներս: Քովի սեղանէն մարդ մը, որ Հերմանիյոս հանդիպած էի, իրենց երթալէն ետք կ’ըսէ, մեր խօսակցութեան ժամանակ լսած է հայ ըլլալս, կը յիշէ իր պոսը, որ հայուհի մըն է՝ սքանչելի կին մը: Այսօր աշխարհս հայերով լեցուած է: Կը գրեմ:

 

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

.   Կը վերադառնամ նոյն գինետունը , որ իջեւանի հանդիպակած կողմն է: Նախապէս գրաւած սեղանս կը նստիմ ու գլխուս վրայ կախուած փողոցի լոյսին տակ կը գրեմ: Եղանակը կը սկսի զովանալ, զեփիւռը պար կը բռնէ: Գրելս շարունակելու համար իջեւանի ճաշարանը կ’երթամ: Տասուկէսին սենեակս կը բարձրանամ: Պզտիկ է՝ երկու երկյարկանի անկողիներով: Սենեկակիցներս լեհեր են: Անկողինը անհանգստաւէտ է: Աջէն ձախ, ձախէն աջ, մէյ մը կռնակիս, մէյ մը կողերուս, մէյ մը փորիս վրայ՝ չեմ կրնար քնանալ: Շատ չանցած մեր պատուհանին մօտերը կատուի լաց մըն է որ կը սկսի, լացէն աւելի երկունքի ցաւի աղաղակ կը թուի, պատուհանը բաց ձգած են՝ առջեւն ալ ուսապարկեր դիզուած: Եկուր ալ քնացիր: Հազիւ կրնամ երկու երկուքուկէս ժամ քնանալ: Առտուայ ժամը երեքուկէսին աչքերս կը բացուին, անգամ մըն ալ չգոցուելու վճռակամութեամբ:
.   Մոռցայ երեք բաներ ըսելու: Պարպարան զիս իր «հրեշտակը» կը կոչէ, Լեոն պանդոկի սենեակէն ելլելէն առաջ, աղօթեր է որ Աստուած իրեն ճանապարհորդակից մը ղրկէ, դուրս կ’ելլէ եւ քաւութեան նոխազս կը գտնէ: Նուլան անպայման կ’ուզէ օրագրութեանս մէջ յիշուիլ, փափաքը կատարեցի:

 

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

Երեքշաբթի, 20 սեպտեմբեր

 

Դէպի Ասթորկա

 

.   Մօտաւորապէս եօթը քառորդ մնացած կը քալենք: Առտուները կը սիրեմ առանձին քալել՝ մութին մէջ լռութեամբ: Օրուան այդ ժամերը հոգին լեցնող խորհուրդ մը ունին: Դժբախտաբար Պարպարան ատենը մէկ բերանը կը բանայ, պարզապէս լռութիւնը խզելու սիրոյն: Մարդիկ կան անկարող են լռութիւն կոչուած համանուագը ունկնդրելու: Կը կարծեն, թէ իրենք լռութեան պարապը լեցնելու կոչուած ասպետներն են: Գագնեմ ձեր բերանը: Անհանգիստ եմ, լաւ չքնանալս չի բաւեր, փորս ալ խանգարուած է: Այսօր շատ դիւրագրգիռ եմ, չեմ ուզեր ոեւէ մէկուն հրեշտակը ըլլալ:
.   Արեւածագէն ետք՝ քայլերս կը դանդաղին, այսօր ծանր օր մը պիտի ըլլայ, ճանապարհը երեսունմէկուկէս քիլոմեթր է: Մեր միջեւ հեռաւորութիւնը կը մեծնայ: Հոսբիթալ տը Օրպիկոյէն ետք՝ ճամբան երկուքի կը բաժնուի, Պարպարան կ’ուզէ մէկ քիլոմեթր աւելի երկար գեղեցիկ տեսարաններով ճամբան առնել, միւսը մայրուղիի մը զուգահեռ կ՝ընթանայ: Դէմ չեմ: Միանիւ թէ բազմանիւ՝ շարժող մեքենաներու կողքէն քալել չեմ սիրեր:

 

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

.   Վերջապէս կը հասնինք եւ կը տեղաւորուինք Ասթորկայի St Javier իջեւանը: Պարպարան վերի, իսկ ես վարի անկողինը կ’առնեմ: Կը պայմանաւորուինք ժամը եօթին ընթրել: Գլուխս մի քանի ըմպելատուներէ ներս կը խոթեմ, կ’ընտրեմ հատ մը, որ դատարկ է: Իւրայատուկ վայր մըն է, ութսունականներու կահոյքը, ներքին յարդարանքը եւ մանաւանդ երաժշտութիւնը` գրութենական աշխատանքի ամենայարմար մթնոլորտը կ’ընձեռեն: Պակսողը Փաչարանն է: Կ’ապսպրեմ: Ժամէ մը աւելի գրելէ ետք` կը նշմարեմ որ Պարպարան Մարքին հետ դիմացի մայթը նստած կը զրուցէ: Ըստ երեւոյթին Մարքն ալ պիտի միանայ: Որոշուած ժամուն երեքս կը շարժինք: Օտար քաղաքներու մէջ ճաշարան մը ընտրելէ առաջ` մի քանի տեղեր կ’երթամ ճաշացանկերը աչքէ կ’անցընեմ: Ասթորկան փոքր քաղաք մըն է՝ յարմար ճաշարան մը ընտրելու հնարաւորութիւնը աւելի լայն: Մշակոյթին հետ շփուելու ձեւ է: Պարպարան պաշտօնի գլուխ կ’անցնի: Իրենց նստած սրճարանի աջին ճաշարան մը կայ, հոն կ’երթայ: Երկուքս մամային ետեւէն վազող լակոտներու պէս իրեն կը հետեւինք, բարեբախտաբար ութուկէսին կը բանան: Երկրորդէն ձեւով մը կրնանք խուսափիլ, բայց երրորդին` Պարպարային որոշումը անբեկանելի է: Ինչպէս հիւսիսային Սպանիոյ բոլոր ճաշարաններուն մէջ, նոյն դանդաղ սպասարկութիւնը: Կ’ապսպրենք ու կը սպասենք ու կը սպասենք: Նորէն Պարպարան է որ խօսակցութեան առաջնորդողի դերը կը ստանցնէ: Իր հետաքրքրութեան թիրախը Մարքն է: Կը հարցնէ քանի զաւակ ունի եւ քանի տարեկան են: «Երկու՝ քսանչորս եւ քսանվեց».- կը պատասխանէ: Ինծի ակնարկելով կ’ըսէ.-«այս տղան չէ ամուսնացած, իրեն ինչպէ՞ս պիտի համոզես»: Մարքին ուղղելով խօսքս, Պարպարային իրեն ուղղած մարտահրաւէրը կ’երկրորդեմ.- «հայտէ՛, համոզէ զիս»: Մարքը անակնկալներու մարդ է` դիմացինը միշտ անկանխատեսելի վիճակներու մէջ ձգող անձ մը: Թեթեւ ժպիտով մը ինծի կը նայի ու կը սկսի իր պատմութիւնը: Նախ՝ շատ ընդհանուր կերպով, ինչպէս ամէն երջանիկ ամուսնութեամբ բախտաւորուած անձ, կը խօսի անոր առաւելութիւններուն մասին: Ձայնին մէջ սիրազեղ հնչերանգ մը կայ: Ապա պատմութիւնը անակնկալ դարձուածքի մը վրայ դէպի վայրէջք կը գահավիժի: Մարքը կը պատմէ իր ընտանիքին ողբերգութեան մասին: Չորս տարի առաջ մէկ շաբթուայ ընթացքին, կռիփէն կինը կը մեռնի, իսկ տասը օր ետք՝ մայրը: Կ’ըսէ թէ՝ Նոր Զելանտայի մէջ ամէն տարի կռիփի զոհերուն թիւը չորս հարիւր է: Հարցի նկատմամբ արթնութիւն ստեղծելու նպատակով կնոջ պարագան հրապարակային կը դարձնէ: Բազմաթիւ թերթեր լայնօրէն կ’արձագանգեն հարցին:
.   Աչքերը պատմութեանը նման տխուր են, որոնք ապակիացած արցունքի կայլակի պէս կը փայլին: Անոնց ետեւ քարացած ցաւը պարանոցէն կախուած մեղապարտաքարի նման զինք կ’ընկղմէ անյատակ անդունդներ, որոնց խորութիւնները միայն կայծակնահար հոգիները կրնան չափել:

 

%d bloggers like this: