Programme of Armenian Studies

Home » Fundraising Walk 2017 » Journals from 2016 » Laguna de Castilla – Santiago de Compostela

Laguna de Castilla – Santiago de Compostela

Սպանական Ճանապարհորդագրութիւն

 

Երեքշաբթի, 27 սեպտեմբեր

Դէպի Վենթաս տէ Նարոն

.   Առտուն ժամը եօթուկէսին ճամբայ կ’ելլեմ: Շատ չանցած մութին մէջ կարճ հեռաւորութեան վրայ կայծոռիկի թանկոյին պէս՝ աղօտ լոյսի մը շրջանաձեւ պտտուիլը կը տեսնեմ: Կը մօտենամ, գլխալամբով աջ ու ձախ ճամբու նշանները փնտռող, կորսուած հարաւային քորէացի աղջիկ մըն է, անունը՝ Աչիյը: Սէուլի մէջ երաժշտանոցի մը ուսանողն է՝ սոփրանօ երգչուհի: Անգլերէն լաւ չի խօսիր, ճամբուն մեծ մասը լուռ ենք: Երկուորեակ եղբայրներն ալ իրեն հետ կը քալեն կոր եղեր: Քորէայի hարաւային կղզիներէն մէկը կ’ապրի՝ քսան միլիոն բնակչութեամբ: Բջիջայինին վրայ իրենց ծովեզերեայ տունը ցոյց կու տայ, դրախտ է: Հայրը ներքին յարդարող է, իսկ մայրը՝ մանկապարտէզի ուսուցչուհի: Կ’ընկերակցիմ իրեն մինչեւ լուսաբաց՝ առաջին գիւղը, ուր սրճարան մը կը մտնէ նախաճաշելու: Մեր ճամբանները կը բաժնուին:

 

.   Այսօր հանգիստ չեմ, սրտի թեթեւ տրոփում ունիմ: Աւելի ուշ կը լաւանամ: Երկու ժամ քառասունհինգ վայրկեան առանց կենալու կը քալեմ, կը հասնիմ Մերքատոյրօ գիւղը, ուր քառասունհինգ վայրկեան դադար մը կ’առնեմ: Այսօր ճանապարհը այդքան ալ հաճելի չէ, առտուն անձրեւ կը մաղուէր, խոնաւ է, ամէն գիւղ գագ կը հոտի: Կալիսիոյ կովաբուծական շրջանին մէջն եմ:

 

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

.   Ուրիշ հետաքրքրական կերպարի մը հանդիպեցայ: Ֆրէնքը էքզանթրիք մարդ մըն էր: Քամինոյի վեթերան մը, որ քայլարշաւը Ֆրանսայէն սկսած է: Շիկահեր եւ շիկամօրուս այս ֆրանսացին, կուրծքին մեծ ոսկեգոյն խաչ մը կը կրէ: Նիհարակազմ եւ առոյգ է: Կէս ժամ հետը կը քալեմ: Հանգստանալու ժամս է, ցտեսութիւն կ’ըսեմ ու կը բաժնուինք: Սրճարան մը կը մտնեմ եւ նարինջի ջուր կը խմեմ, ապա կը շարունակեմ: Հեռուէն կը նկատեմ որ մէկը երկու ճամբեզրերուն ապրանքներ տարտղներ է: Կը հասնիմ, նորէն Ֆրէնքն է, կ’ըսէ որ երէկ վրանի տակ քնացեր է, թրջուած վրանը կը չորցնէ: Ճամբու վերջին մէկ քիլոմեթրը երկու զոյգ չինացիներու կը հանդիպիմ: Քիչ մը կը խօսինք, Շանկհայէն են: Արդէն հասած եմ, հերթական ցտեսութիւնը:

.   Կ’ընթրեմ ալասքացի եւ մոսկուացի կիներու հետ: Ամերիկացին թոշակառուի տարիք ունի, ծագումով իտալացի է: Ռուսը քիչ մը աւելի երիտասարդ է՝ յիսուններու մէջ: Շիրին խաթունի կը նմանի: Մայրը վրացի՝ իսկ հայրը հրեայ է: Անունները՝ Ճուտիթ եւ Լենա: Ընթրիքէս ետք՝ իջեւանիս մուտքի բացօթեայ տարածութեան վրայ գտնուող սեղաններէն մէկը կը գրաւեմ ու կը սկսիմ գրել: Ընթրիքի սեղանակիցներս քիչ մը անդին ուրիշ հոլանտաբնակ ռուսի մը եւ հոլանտացիի մը ընկերակցութեամբ նստած են: Կատու մը կ’անհանգստացնէ կոր զիս: Ոտքերուս կը քսուըրտուի կոր, ոտքով կը հեռացնեմ: Հակառակ Անգլիոյ նման կենդանասէր երկրի մը մէջ ապրելուս՝ ի նոցանէ չեմ: Կատուն կ’աներեւութանայ: Ժամանակ մը անց՝ գիւղական փոշոտ ճամբայէն բակ կը մտնէ՝ բերանէն պոչ մը կախուած: «Մուկ մուկ վազէ մուկ»ի անճարակ փախուստի մը ողբերգութեան է որ ականատես եմ: Երբ որ գիւղի մէջ ես, կեանքի իրականութիւնը աւելի փոքր՝ մանրանկարային իր տարբեր արարներով կը տեսնես: Կ’երթայ բակին ետեւը կանաչապատ տարածութեան վրայ որսը ճաշակելու: Միտքը կը փոխէ, երկար պոչով մուկը բեռնին մէջ նորէն կու գայ ոտքիս քսքրտուելու, ոտքով կրկին կը հրեմ: Կ’երթայ ռուսական ջոկատին մօտ: Հոլանտաբնակ ռուսը լեղապատառ աղմուկ մը կը բարձրացնէ: Իր քաջագործութեան նկատմամբ այս կրկնուող անտեսումը, խեղճ կատուն կը զրկէ իր որսով հպարտանալու ամէն առիթէ:  Ճարահատ կը վերադառնայ իր կանաչապատ անկիւնը:
.   Գրելս կը շարունակեմ: Կողքի աջ կողմի սեղանին կը նստին Ռ-ը, Ֆ-ը եւ ………ացիներու խումբը: Կը սկսին զրուցել: Զիս ալ կը հրաւիրեն, կը խոստանամ գործս վերջացնելէ ետք միանալ: Օրագրութիւնս գրելու ժամանակ կը լսեմ Ռ-ի կաղանալու պատմութիւնը: Ինը տարի առաջ ինքնաշարժի արկած մը կ’ունենայ, որ զինք մինչեւ մահուան դուռը կը տանի ու կը բերէ: Երեսունեւմիօրեայ մահաքունին յաջորդած քսանեօթը կոտրած ոսկորներու պատճառով ինիսուն տոկոս մարմնի անդամալուծութեան իրողութիւնը եւ անյետաձգելի դարմանումի ստիպողականութիւնը, զինք կը պարտադրեն մէկ տարի հիւանդանոցային խնամքին ապաւինիլ: Իրեն քայլարշաւի առաջին օրերուն հանդիպած էի: Մէկ ձեռքը հովանոց մը՝ միւսին բջիջային հեռաձայնը, որուն նուագած հեշտալուր երգերու ինչ լեզուով ըլլալէն հետաքրքրուած՝ իրեն ծանօթացած էի: «…….երէն է».- ըսած էր: Դիւրին չէ կաղ ոտքով քալել, անկաղներս օրուայ վերջաւորութեան կաղալու կը սկսինք, ուր մնաց ինք, որ օրական տասնեակ քիլոմեթրներով մարմինին ամբողջ ծանրութիւնը մէկ ոտքին վրայ կը կեդրոնացնէ: Կը հիանամ իր ֆիզիքական կարողութեան եւ երկաթեայ կամքին վրայ:

.   Կը միանամ իրենց: Խմիչքը խմիչքին կը յաջորդէ: Կ’առաջարկեն, չեմ խմեր, պատրուակելով ակռաներս խոզանակած ըլլալս: Բոլորին գլուխը լեցուած է: Ֆ-ը բջիջայինով ……….ական երգ մը կը նուագէ, որպէսզի Ռ-ը պարէ: Առանց երկմտելու հրապարակ կը նետուի: Երգի կիսուն արդէն մէջքէն վեր մերկ՝ մեծ խանդավառութեամբ պարը իր եզրակացութեան կը յանգեցնէ: Հիւրասիրութեան կարգը ……….ացի Ք-ին է: Կը ստիպէ որ անպայման խմիչք մը առնեմ, յամառօրէն կը մերժեմ: կը խնդրեմ, որ եթէ կ’ուզէ զիս հիւրասիրել, պզտիկ շիշ մը ջուր գնէ: Ես ջուրի շիշով իրենք խմիչքի բաժակներով կը կենացենք ……….երէնով եւ ……….երէնով, մոռցի՛ր արեւմտահայերէնը, հասկցող չկայ, ինչո՞ւս պէտք, չեմ ալ խմեր կոր: Ք-ը խմիչքի բաժակը վար կը դնէ, լապտերի պէս աղօտ կերպով պլպլացող աչքերով ինծի կը նայի ու կը հարցնէ, արդեօք աղջիկ կը սիրե՞մ: Կը ժպտիմ: Ֆ-ը Ք-ին հարցումին պոչէն կախուելով չարաճճիօրէն կ’ըսէ, թերեւս տղայ կը հաւնիմ: Կը ժպտիմ, ի ՞նչ ըսեմ: Ալքոհոլը արդէն պատշաճութեան բոլոր սահմանները հարթ հաւասարեցուցած է:
.   Ներկաները` թատերախաղի եզրափակիչ արարին մէջ իրենց վերջին խօսքը արտասանած  դերակատարներու նման ալքոհոլահար երերուն քայլերով մէկիկ-մէկիկ  տեսարանէն կը հեռանան: Կը մնանք ես, Ք-ը եւ Ռ-ը: Վերջինս իր կիսամերկ պարի ջերմ ընդունելութեան յաջողութենէն զգլխած՝ կը յամառի հանգուցալուծումի տեսարանին անկապ դերակատարներէն մէկը ըլլալ: Կը փորձէ Ք-ը հետը սենեակ տանիլ, վերջինս անդրդուելի կը մնայ: Ռ-ը ճարահատ սենեակ կը քաշուի: Կը մնանք երկուքով՝ ես եւ Ք-ը: Կեանքի մէջ վայրկեաններ կան, երբ կը զգաս մօտալուտ անկիւնադարձային  դէպքի մը գալուստը: Կը զգամ անոր խմորումը: Ասիկա այդ տեսակի վիճակներէն է, քիչ մը աւելի փոքր տարողութեամբ:

.   Ք-ը յաղթամդամ ու բարձրահասակ կին մըն է, երեսները գիւղական թարմութիւն մը ունին: Կը խօսի իր կեանքին մասին: Զարմանքով կը լսեմ, որ ինչպէս մարմինին հորիզոնական կէսը անդամալոյծ եղած է, նոյնիսկ՝ խօսելու կարողութենէ զուրկ: Հարցումներ կու տամ, որոնց կը դժուարանայ պատասխանել: Շոգեխաշած անգլերէն կը խօսի, ատոր աւելցո՛ւր ալքոհոլի ընդարմացնող ազդեցութիւնը: Ուրեմն կ’ըսեմ այս քայլարշաւդ այդ հրաշքին նուիրուած երախտագիտական արարք է: Գլուխը հաւանութեամբ կը շարժէ: Ինծի կ’ըսէ թէ միշտ իրենցմէ հեռու եմ, առանձին կը նստիմ ու կը գրեմ: Պատճառը կը բացատրեմ, գրելը ինծի համար շատ կարեւոր է կ’ըսեմ, շրջապատս այդպէս է որ կ’ընկալեմ: Կը զգամ որ ըսելիքը չէ սպառած, աչքերուն մէջ ցաւ կայ, կ’ուզէ սիրտը բանալ, ծայրը հասած է, պոռթկումի կայծը կը սպասէ կոր: Կարծես իր ցաւերը մատներուս արանքէն գլորուող համրիչի հատիկներ ըլլան, կը հաշուեմ զանոնք: Ժայթքումը դիւրացնելու համար հարցը ուղղակի երեսին կը նետեմ.-«ուրա՞խ ես»: Պատասխանը կտրուկ «ոչ» է: Պատճառը կը հարցնեմ: Կարծես համրիչին թէլը մկրատած ըլլամ, հատիկները մէկ առ մէկ գետին կը գլտորին: Խաբուած կին մըն է, ամուսնական դաւաճանութեան մը զոհը՝ ոտնակոխուած արժանապատուութեամբ: Ցաւը կը խեղդէ զինք: Վէրքէն, որուն վրայ մատս դիտմամբ կոխեցի, շարաւախառն արիւն կը հոսի: Իրեն խորհուրդ կու տամ իր ցաւը բաժնեկցիլ հարազատներուն հետ: «Չեմ կրնար».- կըսէ: Նոյնիսկ իր տալը, որ իր հետ կը քալէ, չի գիտեր: Կը հարցնեմ պատճառը: Երկար շունչ մը կ’առնէ, ապա մեծ վարանումով՝ բառերը ծամծմելով կը յայտնէ, որ ամուսինը քաղաքական գործիչ է՝ իրենց քաղաքի փոխ քաղաքապետը: Կը հասկնամ հարցի լրջութիւնը: Խորին հակակրանք զգացած եմ քաղաքական գործիչներուն նկատմամբ, մարդկային ցեղի վատագոյններն են՝ մարդատեսակի եւ անասնատեսակի միչեւ տեղ մը, աւելի վերջինին յարող: «Ամուսինս շատ կը սիրեմ».- կ’ըսէ: Աջ ձեռքով սիրտը կը ծեծէ, որուն խորերէն եկող արձագանգը խորտակուած սիրոյ անյատակ ցաւի մը ողբերգութիւնը կ’երկնէ: Կը խօսի իր զաւակներուն մասին, տղան երեսուներկու, իսկ աղջիկը՝ երեսունմէկ տարեկան է: Շատ լաւ անձեր են կ’ըսէ: «Կասկած չունիմ».- կը հաստատեմ: Կը զարմանամ, ամուսինէն անգամ մը ամուսնալուծուած եւ նորէն ամուսնացած է: Անսակարկ սիրոյ անկէզ զոհի պէս կ’այրի, կը լսեմ ճարպամիսերու ճզիւնը, հո՜տը ճենճերող ողջակէզին: Երբեմն սէրը ատելութենէն աւելի կործանիչ ուժ կրնայ ըլլալ: Կատուի բերանին մէջ բռնուած մուկը կը մտաբերեմ, մէկ տարբերութեամբ, որ այս զոհին պոչը դեռ կը շարժի, կեանք կայ: Խորապէս կը կարեկցիմ այս ազնիւ կնոջ, կը զգամ խորութիւնը իր ցաւին, պտղունց մը մարդկայնութիւն պէտք է ունենալ համապրելու համար ուրիշին ցաւը:
.   Ուշ է, կ’ելլենք: Ոտքի վրայ չի կրնար կանգնիլ, կը տատանի: Ձեռքը կը մտնեմ ու սենեակը կը տանիմ: Իր անկողինին մէջ ուրիշ մէկը կայ:……….երէնով կը սկսի բաներ մը ըսել, միւս ……….ախօսները կ’արթնան ու խօսակցութիւնը համատարած խնդուքի կը վերածուի: Զինք՝ դեռ իրենց կատաղի շուներուն չհանդիպած իրեն ծանօթ կատուներուն հետ կը ձգեմ ու կը հեռանամ:

%d bloggers like this: