Programme of Armenian Studies

Home » Uncategorized » Գրիգոր Պըլտեանի Գրական Գործունէութեան 50 Ամեակի Յոբելինական Հանդիսութիւն

Գրիգոր Պըլտեանի Գրական Գործունէութեան 50 Ամեակի Յոբելինական Հանդիսութիւն


Translation by Shogher Margossian. To read this report in English, please click here.

2016 թուականի յունուար 25-ին Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրը պատիւը ունեցաւ կազմակերպելու Գրիգոր Պըլտեանի գրական գործունէութեան 50 ամեակի յոբելինական հանդիսութիւնը։ Գրիգոր Պըլտեան անձամբ ներկայ գտնուեցաւ եւ մասնակցեցաւ հանդիսութեան,  իրողութիւն մը  որ Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրին համար եղաւ յատկապէս յիշատակելի։

Բացման խօսքը կատարեց Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրի ղեկավար Գրիգոր Մոսկոֆեան։ Ան հիացումով խօսեցաւ Պըլտեանի գրականութեան մասին, որ կրցած է անցնող 50 տարիներու ընթացքին պահել իր «թարմութիւնը»։ Մոսկոֆեան խօսեցաւ հայ գրականութեան վրայ Պըլտեանի ունեցած դրական ազդեցութեան մասին, աւելցնելով որ Պըլտեան անդրանցած է մեր ժամանակներու հայ գրականութեան արտայայտչամիջոցի եւ իմաստի սահմանագիծերը։ Այս ձեռնարկին ներկայ էին նաեւ երիտասարդ գրող Քրիստիան Բատիկեան, որ  Պըլտեանի հին գործերէն ընթերցեց, եւ Մոնթրէալէն Րաֆֆի Աճէմեան, որ ղեկավարեց այս զրոյց-հանդիպումը։ Հարկ է նշել որ Աճէմեան տարբեր առիթներով լայնօրէն անդրադարձած է Պըլտեանի գրականութեան։

Րաֆֆի Աճէմեան արտայայտեց իր գոհունակութիւնը մասնակցելու այնպիսի իրադարձութեան մը, ուր որեւէ քաղաքական պատկանելիութիւն կամ ուղղութիւն չէր քարոզուեր կամ փառաբանուեր։ Ան նշեց թէ հայկական գաղութներուն մէջ տեղի ունեցող նմանատիպ հանդիսութիւններու ընթացքին, ուր կը նշուի գրողի մը գործունէութեան յոբելեանը,  ընդհանրապէս թաքուն կամ բացայայտ կապ մը կ՚ըլլայ գրողին եւ տուեալ քաղաքական խմբակցութեան միջեւ։ Իսկ այս հանդիպումին ընթացքին այսպիսի յաւակնութիւններ չկային. այլ կային Պըլտեանի գործերը գնահատող եւ ընթերցող ներկաներ։ Աճէմեան Գրիգոր Պըլտեանի գործերուն վրայ ընդհանուր ակնարկ մը նետեց, նշելով անոր կրած ազդեցութիւնները, եւ անդրադարձաւ այն պատճառներուն որոնք դրդեցին Պըլտեանը գրելու զինք շրջապատող աշխարհին մասին։

Ապա Րաֆֆի Աճէմեան մեկնարկեց զրոյց մը Պըլտեանի հետ։ Ան Պըլտեանի հարցուց իր կողմէ «պարզամիտ» դասուող հարցում մը,  սակայն ատիկա Պըլտեանին հարցուելիք ամէնէն պատշաճ հարցումն էր. «ե՞րբ, ինչպէ՞ս եւ ինչո՞ւ որոշումը տուիք գրելու»։ Պըլտեան յստակ թուական մը տուաւ՝ 1965-ի ապրիլը։ Այդ թուականին Պըլտեան կը յաճախէր լիբանանա-ֆրանսական երկրորդական վարժարանը (lycée franco-libanais). այս մէկը Պըլտեանի համար նոր եւ անծանօթ միջավայր մըն էր։ Ան միակ հայ ուսանողն էր դասարանին մէջ։ Այս շրջանին է որ ան կը հանդիպի Միշէլ Րիպոնի, որուն Պըլտեան կը նկարագրէ որպէս փիլիսոփայութեան հիանալի ուսուցիչ։ Պըլտեան Րիպոնին կը վերագրէ գրող դառնալու իր ներշնչումը։  Պըլտեան ուզած էր մասնաւորապէս փիլիսոփայութեան գրող դառնալ։ Րիպոն շատ կը խօսէր ֆրանսացի բանաստեղծ, գրող եւ փիլիսոփայ Փոլ Վալէրիի մասին, հետեւաբար Պըլտեան նշեց որ իր առաջին գրական փորձերը մեծապէս ազդուած էին անկէ։

Աճէմեանի երկրորդ հարցումը կը վերաբերէր Պըլտեանի ընտրած գրական լեզուին. «ինչպէ՞ս որոշեցիք հայերէնով գրել»։ Պըլտեան պատասխանեց ըսելով թէ իր մտքէն բնաւ չէր անցած ուրիշ լեզուով գրել, հակառակ որ հայերէնով գրելու որոշումը կայացուցած է Փարիզ գտնուած ժամանակ։ Այս ժամանակաշրջանին է որ ան ծանօթացած է Յակոբ Օշականի գործերուն՝ նախ գրաքննադատական ժանրին։ Պըլտեան խոստովանեցաւ որ այդ ժամանակ զարմացած էր տեսնելով որ այդքան խորունկ եւ բարդ մտքեր կարելի էր արտայայտել հայերէնով։ Պըլտեան նաեւ նշեց Վահան Թէքէեանը, որուն գործերը ան նախապէս պարզ ու անհետաքրքրական գտած էր, բայց աւելի ուշ անդրադարձած էր թէ Վահան Թէքէեան մեծ ազդեցութիւն ունեցած է արեւմտահայ լեզուի գրական զարգացումին վրայ։ Պըլտեան անդրադարձաւ իր յաճախած հայկական դպրոցի ուսուցումին թերութիւններուն. աշակերտները չէին խրախուսուեր կարդալ «դժուար» գրողներ եւ անոնց չէին սորվեցներ գրական օրէնքներուն մասին։ Այս մէկը ուսուցիչներուն տուեալ նիւթին մէջ ունեցած անգիտութեան արդիւնքն էր։ Պըլտեան ակնարկեց թէ հայ գրականութեան եւ գրելու արուեստին տիրապետելու համար հարկ էր ձեւով մը «ինքնուսոյց» ըլլալ։ Աճէմեան նշեց թէ այդ տարիներուն, բանաստեղծութիւններ գրելը տարածուած էր, երեւոյթ մը որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր։ Պըլտեան պատասխանեց ըսելով թէ գրական գործունէութեան առաջին տարիներուն հայերէնով բանաստեղծութիւններ գրելը շատ դժուար կը սեպէր քանի որ դեռ ամբողջովին չէր տիրապետած լեզուին։ Ան յիշեց թէ ինչպէս կը նստէր ու ժամերով կը սպասէր որ ներշնչուի…։ Հայերէն լեզուին չտիրապետելէն եւ հայերէնի հետ փորձառութիւն մը չունենալէն բացի, Պըլտեան ոչ ոք ունէր զինք տաղաչափութիւն սորվեցնող։ Պըլտեան առանձին կը սորվի այս բոլորը, նախ գիրքերու միջոցաւ, ապա լեզուին հետ աւելի ու աւելի աշխատելով, ծանօթանալով նաեւ անոր ձայներուն ու կշռոյթներու բնոյթին։

Պըլտեան ապա խօսեցաւ իր անձնական գրական ոճի զարգացումին մասին։ Գրելու ժամանակ ան ինքն իրեն սահմաններ եւ առաջադրանքներ կը դնէր՝ նախադասութեան կառուցուածքին եւ բառերուն հետ խաղալով։  Այս մէկը ան սորված էր Փոլ Վալէրիէն։ Օրինակի համար, Պըլտեան կը փորձէր քանի մը տող գրել խուսափելով տուեալ ձայնաւոր մը գործածելէ։ Այս մէկը նպատակայարմար վարժութիւն մըն է որպէսզի գրելը ըլլայ աւելի դժուար առաջադրանք մը եւ որպէսզի լեզուի տիրապետումը աւելի ամրանայ։ Պըլտեան նշեց թէ այսպիսի ծանրաբեռնումը կարելի է անշուշտ  միայն այն ժամանակ՝ երբ լեզուի տիրապետութիւնը որոշ մակարդակի արդէն հասած է։

Աճէմեան նշեց թէ Պըլտեան արդէն գրած է որ գիտեր թէ բանաստեղծութիւնը ի՞նչ չէ. Պըլտեան թուեց լեզուի տեսակներ որոնք ըստ իրեն բանաստեղծութիւն չեն համարուիր. ասոնք են՝ նկարագրական, հայրենասիրական, հռետորական եւ նարկիզականները։ Բանաստեղծութեան մէջ Պըլտեանի առաջնակարգ նպատակներէն է ջնջել «ես»ը։ Բառերու խաղի վարժութիւնը Պըլտեանի համար պարզապէս զուարճանք չէր, այլ միջոց մը լեզուին տիրապետելու մինչեւ ա՛յն աստիճան որ «ես»ը ելլէր գրութեան մէջէն։ Ասոնք վարժութիւններ եղան որոնք Պըլտեանի առիթ տուին հետագային աւելի ազատ արտայայտուելու՝ առանց ապաւինելու «ես»ին, որպէս ներշնչումի աղբիւր։ Գրելու հմտութիւնը զարգացնելու համար պէտք է աշխատիլ մտքին, զգացումներուն եւ լեզուին վրայ։ Բանաստեղծութիւն գրելու գերագոյն նպատակը մտքի եւ լեզուի հաշտեցումն է։

Պըլտեան շարունակեց անդրադառնալ իր գրական գործերուն պատմութեան՝ խօսելով բանաստեղծական, գրաքննադատական գործերուն, մանտրաներուն եւ «պատում»ներուն մասին։ Պըլտեան բացայայտեց «պատում»ի իր հասկացողութիւնը (որ կու գայ «պատմել» բայէն, նաեւ արմատն է «պատմութիւն» բառին)։ Ան գրական այս ոճը տարբերեց վէպէն, այս վերջինը համարելով աւելի մեծ գործ որ կը հիմնուի նիւթի մը վրայ եւ անպայման պէտք է հերոս մը ունենայ։  Իսկ «պատում»ը մտածելակերպ մըն է, որուն ընդմէջէն խնդիր մը կ՚առաջադրուի։ Գրութիւն մը որ յստակ խնդիր մը չունի՝ պարզապէս կը դառնայ պատմութիւն մը, եւ այս մէկը չի կրնար «պատում» սեպուիլ։ Պատմութիւն մը պարզապէս պատմելը կամ նկարագրելի չի հետաքրքրեր զինք. «պատում»ին մէջ խնդիր մը կամ հարց մը պէտք է խուզարկուի։

Պըլտեան հաստատեց պատկերի մը կարեւորութիւնը. Արիստոտէլ ըսած է թէ մարդ չի կրնար մտածել առանց պատկերի։ Պատկերը այն կերպն ու տեսքն է որուն միջոցով մարդ կը մտածէ։ «Պատում»ին նպատակն է կեանք տալ պատկերին։ Պատկերը նախապէս «սառած» է, «պատում»ն է որ շունչ ու կերպարանք կու տայ անոր։ Պըլտեան կը շեշտէ որ գրելու ժամանակ մարդ պէտք չէ պատկերին գերին դառնայ ու պէտք չէ անոր յանձնուի…։

Ձեռնարկի փակումին, Պըլտեան շնորհակալութիւն յայտնեց Գրիգոր Մոսկոֆեանին այս յոբելեանը կազմակերպելու համար։ Պըլտեանի համար խնդրայարոյց էր այս ձեռնարկը գրական գործունէութեան «50-րդ յոբելեան» անուանելը. ան պիտի նախընտրէր զայն կոչել հանդիպում մը, որուն նիւթը գրականութիւնն էր։

Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրը պատիւը ունեցաւ այսպիսի ձեռնարկ մը կազմակերպել,  հաճոյքը ունենալով անձամբ հիւրընկալելու Գրիգոր Պըլտեանը եւ լսելու իր իսկ կողմէ ներկայացուած գրական գործունէութեան քննարկումը։


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: