Programme of Armenian Studies

Home » Յիշողութեան Վաւերագրումի Ծրագիր

Յիշողութեան Վաւերագրումի Ծրագիր

Ի՞նչ է Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրը

   Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրը (Programme of Armenian Studies) անկախ հաստատութիւն մըն է, որ հիմնուած է 2012-ին, Լոնտոն: Ծրագիրը երկու նպատակ կը հետապնդէ, առաջին՝ արեւմտահայերէնի եւ երկրորդ՝ հայագիտութեան տարածումը: Այս իմաստով առցանց հնարաւորութիւնները կը փորձենք լաւագոյնս օգտագործել: Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրի հիմնադիրը եւ տնօրէնը Տոքթ. Գրիգոր Մոսկոֆեանն է:

Ի՞նչ են մեր հեռահար նպատակները

   Մեր արագընթաց քայլերը ուղղողը եւ մեզ մշտանորոգ կերպով խանդավառողը տեսլական մըն է, որ մարմին առած է նոյնիսկ Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրի հիմնադրումէն առաջ: Մեր գործունէութիւնը միշտ նպատակաուղղուած եղած է արեւմտահայ հետզհետէ կորսուող մշակոյթի պահպանումին եւ տարածումին: Անցնող վեց տարիներու ընթացքին ստեղծեցինք արեւմտահայերէնը վերանորոգող եւ անոր սատարումին նպաստող մէկէ աւելի ծրագիրներ: Երեկոյեան եւ ամառային խտացեալ դասընթացներ, իսկ ամէնէն կարեւորը յանդգնութիւնը ունեցանք Արեւմտահայերէնի Ուսուցիչներու Պատրաստումի ծրագիր մը յղանալ ու իրականացնել: Մեր առաջին ուսանողը այս տարի իր միամեայ կրթավարժանքը յաջողապէս աւարտելով, Պէյրութէն Լոնտոն վերադարձաւ եւ ստանձնեց մեր կողմէ կազմակերպուած արեւմտահայերէնի երեկոյեան դասընթացներու ուսուցումը: Մեր գործունէութիւնը նաեւ պիտի ծաւալի արեւմտահայ ժառանգութեան այլ բնագաւառներու մէջ ալ: Անոնցմէ մեր ուշադրութեան արժանացող յաջորդ աշխատանքը արեւմտահայ յիշողութեան վաւերագրումը պիտի ըլլայ: Չեմ ուզեր թաքցնել երկար տարիներու արեւմտահայագիտութեան կեդրոն մը ստեղծելու հետզհետէ մարմին առնող երազս: Այս եւ հետագայ ծրագիրները դէպի այդ նպատակակէտը մեծ ոստումներ կը նկատենք:

Ի՞նչ է յիշողութեան վաւերագրումը

   Յիշողութեան վաւերագրումը Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրի նոր նախաձեռնութիւնն է, որ նպատակադրած է վաւերագրել կորուստի եզրին գտնուող սփիւռքեան յիշողութեան մէկ կարեւոր խաւը: Այդ պատճառով այս ծրագիրի իրականացումը այսօր հրամայական մըն է:

Ո՞ր ժամանակաշրջանի յիշողութիւնը

   Այս ծրագիրի առաջադրանքն է վաւերագրել յետ Եղեռնեան Սփիւռքի մէջ ծնած առաջին սերունդի յիշողութիւնը: Այս այն սերունդն է, որ Եղեռնի վերապրողներու շուքին տակ հասակ նետած եւ վկան դարձած է հայ օճախի տաժանակիր վերակառուցողական աշխատանքին, իրենց ծնողներուն մտային եւ հոգեկան տանջանքներուն, անասելի զրկանքին ու աղքատութեան: Այս սերունդը Մեծ Եղեռնի լուռ սուգի սերունդն է, վկան անպարփակելի ցաւին որոնց ենթարկուած է իրենց ծնողները:

Ինչո՞ւ այս ծրագիրը

   Մեր հաւաքական յիշողութեան ժամանակասլաքը կանգ առած է 1915-ի վրայ: Կարծես այդ թուականէն ասդին մեր հաւաքական կեանքը բնորոշող կարեւոր նշանակութեան կամ անկինադարձային դէպքեր տեղի ունեցած չըլլան: Այս իրողութիւնը յստակ կերպով իր արտայայտութիւնը գտած է նորագոյն եւ ժամանակակից պատմագրութեան մէջ, որուն սեւեռակէտը Ցեղասպանութիւնը եղած է: Այս շրջածիրին մէջ վերապրողներու յիշողութիւնը այդ պատումին կարեւոր մէկ մասը կը կազմէ, իսկ իրենց զաւակներուն սերունդը կը մնայ անտեսուած տարրը այդ պատումին:  Ուրեմն բաց մը կը կայ վերապրողներու սերունդին եւ Սփիւռքածին երկրորդ սերունդի յիշողութիւններուն միջեւ: Այս ծրագիրը այդ բացը կը գոցէ:

Ինչո՞ւ կարեւոր է

   Սփիւռքածին առաջին սերունդի յիշողութեան խաւը մեր պատմութեան ամենակարեւոր բաժիններէն մէկը կը կազմէ, այս սերունդի մահով կը կորսուի: Զայն պէտք է փրկել ամէն գնով: Իրենց եօթանասուններու վերջերը, ութսուններու եւ ինիսուններու դռները թակող այս սերունդին կեանքի պատմութիւնը սերտօրէն առնչուած է գաղթականութեան ու աքսորի առաջին տասնամեակներուն: Այս յիշողութիւնը պէտք է վաւերագրուի ու ապագայ սերունդներուն աւանդուի: Ասոնց կեանքը նոյնինքն Սփիւռքի պատմութիւնն է, զայն վաւերագրել կը նշանակէ Սփիւռքի բազմերեսանի պատմութիւնը գրել: Մենք պատմութեան թիւր հասկացութիւն ունինք: Մեզի համար պատմութիւնը քաղաքական կուսակցութիւններու կամ առասպելականացած հերոսական դէպքերու եւ դէմքերու պատմութիւնը եղած է: Հայ անձը իր առօրեայով հոն ներկայ չէ, մէկ խօսքով մեր մօտ «ընկերային պատմութիւն» (social history) հասկացութիւնը չէ ձեւաւորուած: Այս ծրագիրը կը բացայայտէ այդ մարդկային բազմաշերտ եւ խայտաբղէտ կեանքը, որը վիճակուած եղած է մեր հայրերուն ու մայրերուն՝ Աղէտի դառն փորձառութիւնը ապրած անոնց ծնողներուն: Ընկերային, մշակութային, տնտեսական, արուեստի եւ մշակոյթի բազմաբնոյթ արտայայտութիւններուն պատումի վերականգնումը շահեկան է ո’չ միայն յիշողութիւնը աւանդող անմիջական ընտանեկան պարագաններուն, այլ նաեւ՝ մեր սփիւռքեան պատմութեան ապագայ հետազօտողներուն, իրենց ազգային արմատները որոնողներուն եւ ընդհանրապէս մարդկային այս իւրայատուկ փորձառութեան արժէքը իմացողներուն ու անկէ տարբեր ձեւերով օգտուողներուն համար:

Ծրագիրի աշխարհագրութիւնը

   Յիշողութեան աշխարհագրութիւնը անսահման է: Ան կրնայ կապուած ըլլալ որեւէ տարածքի հետ, ուր սփիւռքածին առաջին սերունդի հայու շունչ եղած է եւ կամ կայ: Այլ խօսքով՝ այն համայնքներէն որոնք իրենց հոգեվարքի վերջին շունչը փչելու վրայ են, ինչպէս Սուտանի համայնքը, մինչեւ հայ կեանքով եռալու հնարաւորութիւն ունեցող եւ մշակութային ենթակառոյցներով օժտուած համայնքները, ինչպէս Ամերիկա: Հակառակ ատոր, հարցազրուցատուներու կայք հաստատած աշխարհագրական տարածքը կրնայ ըլլալ սահմանափակ, ո’չ թէ թեկնածուներու մեր նեղ ընտրութեան ցանկութենէն ելլելով, այլ՝ նիւթական սահմանափակ միջոցներու եւ աշխատակիցներու պակասէն:

Վաւերագրումի ձեւը

   Վաւերագրումը երկու ձեւով պիտի ըլլայ: Առաջին՝ խնդրոյ առարկայ սերունդի ներկայացուցիչներուն հետ հարցազրոյցներ պիտի կատարուին, որոնք պիտի արձանագրուին ու տեսագրուին: Երկրորդ ձեւը՝ միջնորդականն է: Այսինքն՝ տուեալ անձի ֆիզիքական բացակայութեան պարագային, մօտիկ հարազատներէն կամ բարեկամներէն մէկուն բացակայ անձին յիշողութեան բերանացի կամ գրաւոր արձանագրումը վաւերագրումի ընդունելի ձեւ մը կը գտնենք: Իւրաքանչիւր հարցազրոյցի գրաւոր օրինակը պիտի ծանօթագրուի:

Մատուցումը

   Հարցազրոյցները տուեալ անձերու հաւանութեամբ մեր կայքէջի վրայ պիտի զետեղուին (www.progarmstud.org.uk): Բոլոր նիւթերը հանրութեան ձրիօրէն տրամադրելի պիտի ըլլան: Նիւթական աղբիւրներու առկայութեան պարագային կը մտադրենք արտագրուած գրութիւնները թարգմանել արեւմտահայերէնի եւ անգլերէնի, եթէ անշուշտ տուեալ լեզուներով չեն:

Վաւերագրողները

   Սոյն ծրագիրին իրականացումը երկու տեսակ խումբի կողմէ պիտի կատարուի: Նախ՝ այս ծրագիրին համար պաշտօնի պիտի կոչուին գործին ատակ վճարովի աշխատակիցներու խումբ մը: Երկրորդ՝ պիտի վստահինք գործին կարեւորութեան հաւատացող եւ այս ծրագիրով խանդավառ անհատ անձերու նախաձեռնութեան, որոնք պիտի փափաքէին իրենց ծնողներուն կամ մեծ ծնողներուն կեանքի պատումը իրենց ընտանիքի յաջորդող սերունդներուն աւանդել եւ լայն հասարակութեան հետ բաժնեկցիլ: 

Լեզուն 

   Որպէս ընդհանուր սկզբունք, յիշողութեան վաւերագրումի համապարփակութիւնը կը պահանջէ լեզուի սահմանափակումի զանցումը: Հարցազրուցատուն պէտք է խօսի այն լեզուով որ իր մտածումները յստակօրէն կրնայ արտայայտել: Այսուհանդերձ, նախապատուութիւնը արեւմտահայերէնին վերապահուած է, որովհետեւ ընդկանրապէս վաւերագրուելիք փորձառութիւնը այդ լեզուի սահմաններուն մէջ իմացականացուած է:    

Արխիւահաւաք

   Յիշողութեան կարեւոր մէկ բաժինը արխիւային նիւթերն են: Նամակներ, լուսանկարներ, յուշագրութիւններ եւ այլեւայլ մշակութային արժէք ներկայացնող իրեր՝ սփիւռքահայ կեանքի պատումին կարեւոր մէկ մասը կը կազմեն: Լուսանկարներ եւ նամակներ պիտի լուսապատճէնահանուին, մշակութային արժէք ներկայացնող իրեր պիտի լուսանկարուին կամ տեսագրուին: Այս  բոլոր նիւթերըն ձրիօրէն տրամադրելի պիտի ըլան: Անտիպ յուշեր պիտի ծանօթագրուին եւ հրապարակուին: Յուշագրական հարուստ հաւաքածոյ մը կազմելու մտադրութեամբ, գիրքի կամ այլ ձեւի տակ գոյութիւն ունեցող յուշերը պիտի հաւաքուին:

%d bloggers like this: